Ta treść została automatycznie przetłumaczona z ukraińskiego.
Nota bene — to oznaczenie lub uwaga, która zwraca szczególną uwagę na coś ważnego. Słowo pochodzi od łacińskiego wyrażenia nota bene: „dobrze zauważ”, a naturalniej po polsku — „zwróć uwagę” lub „weź pod uwagę”. Jego skrócone formy NB i N.B. można zobaczyć w książkach, notatkach, listach i instrukcjach.
Za tym krótkim wskazaniem stoi stara czytelnicza zwyczaj: wyróżniać fragmenty, do których chce się wrócić. Dziś do tego służą markery, zakładki i pogrubiona czcionka. W rękopisach czytelnicy i przepisywacze mieli swoje sposoby, aby powiedzieć: „Tutaj przyjrzyj się uważniej”.
Jak tłumaczy się nota bene
Łacińskie nota — tryb rozkazujący czasownika notare: „oznaczać”, „zauważać”. Bene oznacza „dobrze”. Zatem, wyrażenie jest skierowane bezpośrednio do czytelnika i proponuje coś dobrze zauważyć, zapamiętać.
Polski odpowiednik zależy od sytuacji. Przed warunkiem w instrukcji pasuje „zwróć uwagę”, przed ważnym doprecyzowaniem — „ważne”, w materiale edukacyjnym — „zapamiętaj”. Wszystkie one przekazują główną funkcję nota bene: wyróżnić informację, której nie warto pomijać.
Pomimo znajomego brzmienia, nota tutaj nie oznacza nuty muzycznej. W tym łacińskim wyrażeniu to czasownik, a samo wyrażenie można postrzegać jako krótką replikę autora lub czytelnika na marginesie.
Od oznaczeń w rękopisach do przypisów w listach
W średniowiecznych rękopisach marginesy były miejscem aktywnej pracy z tekstem. Tam wyjaśniano niezrozumiałe słowa, zostawiano komentarze i oznaczano ważne myśli. Takie zapisy na marginesach nazywane są marginaliami. Wśród nich pojawiało się słowo nota oraz jego skrócone i stylizowane formy, które kierowały uwagę na dany fragment.
W cyfrowej wystawie biblioteki Uniwersytetu Kansas opisano włoski rękopis z XV wieku, w którym przepisywacz umieścił skrót „No” niemal przy każdym zdaniu. W tym przypadku jest to skrót od nota, a nie zaprzeczenie. Dla szczególnego akcentu narysował również manikulę — małą rękę z wyciągniętym palcem wskazującym, skierowaną na ważne miejsce.
Funkcjonalnie taka ręka przypomina nowoczesne podkreślenie lub strzałkę przy akapicie. Jednocześnie średniowieczne oznaczenia miały różne formy: nie należy sobie wyobrażać, że wszyscy przepisywacze używali właśnie znanych nam liter N.B.
Ten przykład dobrze pokazuje również słabe miejsce każdego wyróżnienia: gdy ważnym oznaczone jest niemal wszystko, czytelnikowi trudniej zrozumieć, na czym naprawdę należy się skupić.
Nota bene w polskiej literaturze
Słowo „nota bene” od dawna jest obecne w polskim języku. Używał go, między innymi, Tadeusz Różewicz w wierszu „Nieobecny”, napisanym w 1957 roku:
Tak, nota bene, dodali,Że brązowy ten cesarz będzieI będzie się podobać.
W tym epizodzie mowa o wyniesieniu cesarza i wykonaniu jego brązowego wizerunku. Do tego dodają obietnicę, że brązowy cesarz jeszcze będzie się podobał ludziom.
W takim kontekście „nota bene” można odczytać jako ironiczne „i, zauważcie”. Zatrzymuje uwagę na absurdalnym detalu i wzmacnia satyryczne brzmienie fragmentu. To już nie znak przy tekście, a część intonacji autora.
Nota bene czy nota bene: jak poprawnie pisać
Łacińskie wyrażenie piszemy dwoma słowami — nota bene. Polskie zapożyczone słowo — razem: notabene. Pisownia „nota bene” polskimi literami oddaje brzmienie łacińskiego wyrażenia, jednak słownikowa forma polskiego słowa — to właśnie „notabene”.
Akcent pada na „be”: notabéne. To rzeczownik rodzaju nijakiego, który nie odmienia się: „ważne notabene”, „postawić notabene”, „oznaczyć fragment znakiem notabene”. W słownikach znajduje się również forma notabena.
Jeśli używasz skrótu, możliwe są warianty NB i N.B. Oba utworzone są od początkowych liter łacińskich słów. Należy je pisać literami łacińskimi N i B, chociaż druga zewnętrznie pokrywa się z polskim B.
W obrębie jednego tekstu lepiej trzymać się jednego wariantu formatu. Na przykład:
NB: Do udziału wymagana jest wcześniejsza rejestracja.
Tutaj dwukropek oddziela oznaczenie od wyjaśnienia, na które należy zwrócić uwagę.
Jak „notabene” zmienia intonację zdania
Polskie słowniki rejestrują „notabene” zarówno jako nazwę oznaczenia, jak i w znaczeniu słowa wtrąconego. W drugim przypadku wyróżnia się przecinkami:
Ten wniosek, notabene, poparli sami uczestnicy.
Faktyczne przesłanie pozostanie zrozumiałe i bez słowa wtrąconego. Jednak z nim pojawia się dodatkowy akcent: autor sugeruje zauważyć, kto dokładnie poparł wniosek. Może tego się nie spodziewano lub jest to ważne dla dalszej rozmowy.
W innym kontekście słowo może brzmieć jak powściągliwe wyrzucenie:
On znowu się spóźnił — i, notabene, na spotkanie, które sam zorganizował.
Ironia pojawia się z zestawienia dwóch okoliczności: osoba zorganizowała spotkanie i sama przyszła spóźniona. Nota bene podkreśla tę sprzeczność.
Zatem, słowo samo w sobie nie oznacza ani ironii, ani niezadowolenia. Kieruje uwagę, a konkretny odcień tworzy zdanie. W literackim lub publicystycznym tekście taka książkowa intonacja może być stosowna. W krótkim roboczym komunikacie często naturalniej napisać „zauważcie” lub „zwróćcie uwagę”.
Czym N.B. różni się od P.S.
Oba oznaczenia mogą stać na końcu wiadomości, ale pełnią różne zadania. P.S. pochodzi od łacińskiego post scriptum — „po napisanym” — i oznacza dopisek do już zakończonego tekstu. N.B. wyróżnia szczególnie ważne informacje niezależnie od ich miejsca.
Na przykład, „P.S. Dodałam kilka zdjęć z wydarzenia” — dodatkowa wiadomość. Natomiast „NB: Czas rozpoczęcia zmienił się z 18:00 na 17:00” zwraca uwagę na zmianę, którą czytelnik musi uwzględnić.
Dlatego N.B. niekoniecznie należy zostawiać na koniec. Jeśli przypis zawiera warunek uczestnictwa, wyjątek od reguły czy zmianę umowy, warto go umieścić tam, gdzie czytelnik na pewno go zobaczy. I używać umiarkowanie: jedno trafne notabene jest bardziej zauważalne niż szereg zastrzeżeń przy każdym akapicie.
