Ta treść została automatycznie przetłumaczona z ukraińskiego.
Słowo „korelacja” często pojawia się w artykułach naukowych, przeglądach ekonomicznych, badaniach psychologicznych, a nawet w wiadomościach. Zazwyczaj wyjaśnia się nim związek między różnymi wydarzeniami lub wskaźnikami. Jednak nie wszyscy prawidłowo rozumieją, co ono oznacza.
Korelacja — to statystyczny związek między dwiema wielkościami lub zjawiskami. Mówiąc prosto, pokazuje, czy zmieniają się one jednocześnie. Jeśli wraz ze zmianą jednego wskaźnika zmienia się również drugi, można mówić o istnieniu korelacji.
Na przykład w upalne letnie dni ludzie częściej kupują lody. W tym samym okresie zwiększa się również liczba wypoczywających nad zbiornikami wodnymi. Oba wskaźniki zmieniają się razem, jednak to jeszcze nie oznacza, że jeden jest przyczyną drugiego.
Dlatego istnieje główna zasada, którą warto zapamiętać: korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego.
Co oznacza słowo „korelacja”?
Termin „korelacja” pochodzi od łacińskiego słowa correlatio, które oznacza „wzajemny związek” lub „proporcję”.
W statystyce korelacją nazywa się związek między dwiema lub kilkoma wielkościami. Jeśli zmiana jednego wskaźnika towarzyszy zmianie innego, między nimi istnieje pewna korelacja.
Jednocześnie pokazuje ona tylko, że taki związek istnieje. Dlaczego dokładnie on powstał i czy jedno wydarzenie wpływa na drugie, tylko za pomocą korelacji określić nie można.
Jak zrozumieć korelację na prostym przykładzie?
Wyobraź sobie, że zacząłeś wcześniej kłaść się spać i po kilku tygodniach zauważyłeś, że w ciągu dnia czujesz się znacznie bardziej rześko. W tym przypadku między długością snu a samopoczuciem obserwuje się pozytywny związek.
Inny przykład — regularne treningi. U większości ludzi wraz ze wzrostem aktywności fizycznej stopniowo poprawia się wytrzymałość i siła. To również przykład korelacji.
Takie obserwacje pomagają dostrzegać prawidłowości, ale same w sobie jeszcze nie dowodzą, że jeden czynnik bezpośrednio spowodował inny.
Jakie są rodzaje korelacji?
W zależności od charakteru związku wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje korelacji.
Pozytywna korelacja oznacza, że oba wskaźniki zmieniają się w tym samym kierunku. Na przykład im więcej czasu osoba poświęca na naukę, tym lepsze często osiąga wyniki. Podobnie regularne treningi zazwyczaj wiążą się z poprawą kondycji fizycznej.
Negatywna korelacja występuje wtedy, gdy jeden wskaźnik rośnie, a drugi maleje. Na przykład wraz ze wzrostem prędkości samochodu czas potrzebny na pokonanie tej samej odległości skraca się.
Zero korelacji oznacza, że między dwiema wielkościami nie ma zauważalnego statystycznego związku. Na przykład rozmiar butów osoby w żaden sposób nie wpływa na jej sukcesy w nauce czy działalności zawodowej.
Jak mierzy się korelację?
Aby ocenić siłę związku między wskaźnikami, używa się współczynnika korelacji Pearsona.
Jego wartość zmienia się od –1 do +1.
Jeśli współczynnik wynosi +1, oznacza to idealną pozytywną korelację. Wartość –1 świadczy o idealnej negatywnej korelacji, a 0 oznacza, że nie wykryto statystycznego związku między wskaźnikami.
Im bliżej współczynnik do skrajnych wartości, tym silniejszy uważa się związek.
Dlaczego korelacja nie oznacza przyczynowości?
To najważniejsza zasada, która często jest źle rozumiana.
Fakt, że dwa wydarzenia odbywają się jednocześnie, nie oznacza jeszcze, że jedno jest przyczyną drugiego. Często oba zależą od trzeciego czynnika.
Klasyczny przykład — sprzedaż lodów i liczba wypadków wodnych. Latem oba wskaźniki rosną. Ale lody w żaden sposób nie powodują utonięć. Przyczyna jest znacznie prostsza: upalna pogoda sprawia, że ludzie częściej kupują lody i spędzają więcej czasu nad wodą.
Dlatego naukowcy nigdy nie wyciągają wniosków tylko na podstawie korelacji. Aby udowodnić związek przyczynowo-skutkowy, potrzebne są dodatkowe badania i eksperymenty.
Przykłady fałszywej korelacji
Czasami dwa wskaźniki wykazują bardzo podobną dynamikę, chociaż między nimi nie ma żadnego rzeczywistego związku. Takie przypadki nazywa się fałszywą lub pozorną korelacją.
Na przykład badacze wielokrotnie znajdowali niemal idealny statystyczny związek między całkowicie losowymi zjawiskami. Jednym z najsłynniejszych przykładów była zależność między liczbą osób, które zaplątały się w swoje prześcieradła, a ilością spożywanego sera w USA. Oczywiste jest, że jedno wydarzenie w żaden sposób nie wpływa na drugie — to tylko przypadkowy zbieg w danych statystycznych.
Takie przykłady przypominają, że jakiekolwiek liczby należy analizować krytycznie, a nie wyciągać wniosków tylko dlatego, że dwa wykresy mają podobny kształt.
Gdzie wykorzystuje się korelację?
Analiza korelacji stosowana jest praktycznie wszędzie, gdzie pracuje się z danymi.
W ekonomii pomaga badać związek między cenami, popytem, inflacją a dochodami ludności.
W medycynie korelację wykorzystuje się do badania związku między stylem życia, aktywnością fizyczną a różnymi wskaźnikami zdrowia.
W psychologii pomaga badać związek między cechami charakteru, zachowaniem a stanem emocjonalnym człowieka.
W marketingu za pomocą analizy korelacji ocenia się, jak reklama, sezonowość, cena czy inne czynniki wpływają na sprzedaż.
W rzeczywistości korelacja jest jednym z podstawowych narzędzi nowoczesnej statystyki i analizy danych.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest korelacja prostymi słowami?
Korelacja — to statystyczny związek między dwiema wielkościami, które zmieniają się jednocześnie lub mają podobną prawidłowość zmian.
Czy korelacja oznacza, że jedno wydarzenie wywołuje inne?
Nie. Pokazuje tylko istnienie statystycznego związku. Związek przyczynowo-skutkowy należy potwierdzić osobnymi badaniami.
Jakie są rodzaje korelacji?
Korelacja może być pozytywna, negatywna lub zerowa.
Czy korelacja może być przypadkowa?
Tak. Czasami związek statystyczny powstaje przypadkowo lub jest wyjaśniany wpływem trzeciego czynnika. Takie przypadki nazywa się fałszywą korelacją.
Po co potrzebna jest korelacja?
Pomaga znajdować prawidłowości, analizować dane i formułować hipotezy do dalszych badań.
