Ta treść została automatycznie przetłumaczona z ukraińskiego.
„Mordor” ma podstawowe i przenośne współczesne znaczenie w ukraińskim kontekście, które jest bezpośrednio związane z definicją tego słowa. Pierwsze — to wymyślony kraj ze świata Johna Ronalda Reuela Tolkiena, autora kultowego fantasy „Władca Pierścieni”. Drugie — nowoczesne przenośne znaczenie, które szczególnie rozpowszechniło się po rozpoczęciu rosyjsko-ukraińskiej wojny. W tym przypadku „Mordorem” ironicznie lub pogardliwie nazywa się Rosję, przeprowadzając paralele między państwem-agresorem a mrocznym królestwem z książek Tolkiena.
Mordor w dziełach Tolkiena
W legendarium Johna Tolkiena Mordor — to kraj na wschodzie Śródziemia, gdzie znajduje się twierdza Czarnego Władcy Saurona.
To właśnie tutaj znajduje się góra Orodruin (Góra Zagłady, lub Mount Doom), w ogniu której został wykuty Jedyny Pierścień. Tylko w tym miejscu można go było zniszczyć, dlatego Mordor staje się końcowym punktem podróży Frodo Bagginsa i Sama.
Mordor opisywany jest jako surowa, niemal bezżyciowa ziemia. Jego krajobrazy składają się z wulkanicznych równin, popiołu, czarnych skał i gęstego dymu. Słońce ledwie widać przez chmury popiołu, a większość terytorium znajduje się pod władzą Saurona i jego armii.
Najbardziej znanymi miejscami Mordoru są:
- Bara-dur — główna twierdza Saurona, znana również jako Czarna Wieża.
- Orodruin (Góra Zagłady, Mount Doom) — wulkan, w kraterze którego Sauron wykonał Jedyny Pierścień i gdzie został później zniszczony.
- Moranon — Czarna brama Mordoru, główny umocniony wjazd do kraju.
- Minas Morgul — dawna twierdza Gondoru, która została zdobyta przez nazguli i przekształcona w jedną z głównych twierdz sił Saurona.
Dzięki swojemu ponurem wizerunkowi Mordor stał się jednym z najsłynniejszych symboli absolutnego zła w światowej kulturze popularnej.
Pochodzenie nazwy „Mordor”
Nazwa Mordor została stworzona przez samego Tolkiena. Pochodzi z wymyślonego przez niego elfickiego języka sindarin:
- mor — „ciemny”, „czarny”;
- dor — „ziemia”, „kraj”.
Zatem dosłownie Mordor oznacza „Czarna ziemia” lub „Ciemna ziemia”.
Ta nazwa bardzo dokładnie oddaje atmosferę miejsca — ponurego, wypalonego i niemal nieprzydatnego do życia.
Dlaczego Rosję zaczęto nazywać Mordorem
Po rozpoczęciu rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie słowo „Mordor” zyskało nowe przenośne znaczenie.
W publicystyce, mediach społecznościowych, memach, a nawet w codziennym języku wielu Ukraińców zaczęło nazywać Rosję Mordorem, przeprowadzając analogię ze światem Tolkiena.
Takie porównanie nie powstało przypadkowo. W powieściach Tolkiena Mordor jest państwem, które:
- prowadzi wojny agresywne;
- pragnie podbić sąsiednie narody;
- używa strachu i przemocy jako głównego narzędzia władzy;
- deprecjonuje ludzkie życie dla osiągnięcia własnych celów.
Właśnie te cechy wiele osób dostrzegło w nowoczesnej polityce Rosji po rozpoczęciu wojny przeciwko Ukrainie, szczególnie po pełnoskalowej inwazji w 2022 roku.
Jednocześnie warto zrozumieć, że takie użycie słowa jest polityczną metaforą, a nie oficjalną nazwą czy powszechnie uznawanym terminem geograficznym.
Dlaczego Rosjan nazywa się orkami
Równolegle z nazwą „Mordor” rozpowszechniło się inne porównanie — rosyjskich żołnierzy, a czasem i Rosjan ogólnie, zaczęto nazywać orkami.
W dziełach Tolkiena orki to brutalni wojownicy Czarnego Władcy, którzy bezwzględnie wykonują rozkazy, prowadzą wojny agresywne, niszczą miasta i nie cenią ludzkiego życia. Są główną siłą militarną Mordoru i stanowią symbol bezmyślnej przemocy, okrucieństwa i ślepego podporządkowania władzy.
To właśnie przez te skojarzenia po rozpoczęciu rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie słowo „orki” zaczęło być szeroko używane jako pogardliwe przezwisko dla rosyjskich żołnierzy. Z czasem ten obraz utrwalił się w ukraińskich mediach, mediach społecznościowych, memach i codziennym języku, a wraz z nim rozpowszechniło się porównanie Rosji do Mordoru.
Takie użycie jest metaforyczne i odzwierciedla emocjonalne oraz symboliczne postrzeganie wojny, a nie ma związku z dosłownym znaczeniem słowa „ork” w fantasy. To jeden z najsłynniejszych przykładów tego, jak obrazy z literatury pięknej przenikają do politycznej i społecznej leksyki.
