Ta treść została automatycznie przetłumaczona z ukraińskiego.
Kiedy kupujemy nowy smartfon lub komputer, część programów jest już gotowa do pracy. Inne trzeba pobrać i zainstalować samodzielnie. Ten proces często nazywa się instalacją. Ale co tak naprawdę dzieje się po naciśnięciu przycisku „Zainstaluj” i dlaczego nie każdą pobraną aplikację można od razu uruchomić?
Instalować — oznacza zainstalować oprogramowanie na urządzeniu i przygotować je do pracy. Odpowiednio, instalacja — to proces instalacji, a instalator — specjalny program, który nim zarządza.
Słowo pochodzi od angielskiego install, czyli „instalować”, „montować” lub „umieszczać”. W dziedzinie komputerowej terminy „instalować” i „zainstalować” zazwyczaj używane są jako synonimy. Na przykład, frazy „zainstalować przeglądarkę” i „zainstalować przeglądarkę” oznaczają tę samą czynność. Druga opcja brzmi naturalniej w codziennym polskim języku, a pierwsza częściej może być słyszana w środowisku IT.
Instalacja — to nie tylko kopiowanie pliku
Na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się bardzo proste: użytkownik naciska przycisk, czeka chwilę — i na ekranie pojawia się ikona nowego programu. W rzeczywistości w tym czasie system może wykonać szereg operacji.
Pliki programowe są rozpakowywane i kopiowane do odpowiednich folderów. System operacyjny zapisuje informacje o zainstalowanym oprogramowaniu, tworzy skróty, stosuje wstępne ustawienia i określa, jakie typy plików może otwierać nowy program. Czasami razem z nim instalowane są dodatkowe komponenty, bez których nie będzie działał prawidłowo.
Na przykład, edytor graficzny może potrzebować bibliotek do przetwarzania obrazów, gra — komponentów do odtwarzania grafiki i dźwięku, a drukarka — sterownika, który pomoże systemowi operacyjnemu współpracować z urządzeniem.
Tak więc, instalacja nie tylko przenosi program na komputer, ale także dodaje go do istniejącego środowiska programowego.
Jak działa instalator
Do instalacji wielu programów używa się instalatora, który nazywany jest także kreatorem instalacji. Zawiera on potrzebne pliki lub pobiera je z internetu, umieszcza w odpowiednich folderach i wykonuje wstępne ustawienia.
Podczas instalacji użytkownikowi mogą być zaproponowane:
- wybór folderu do instalacji;
- zgoda na warunki licencji;
- określenie języka interfejsu;
- utworzenie skrótu na pulpicie;
- wybór potrzebnych komponentów;
- zezwolenie programowi na wprowadzanie zmian w systemie.
Często wystarczy kilka razy nacisnąć „Dalej”, jednak nie warto tego robić nie czytając proponowanych warunków. Niektórzy instalatorzy próbują razem z głównym programem zainstalować dodatkowe oprogramowanie, zmienić wyszukiwarkę lub dodać rozszerzenie do przeglądarki. Dlatego przed potwierdzeniem warto sprawdzić, na co dokładnie się zgadzasz.
Pobranie i zainstalowanie — to nie to samo
Słowa „pobierać” i „instalować” często są mylone, chociaż oznaczają różne etapy.
Pobieranie — to przeniesienie pliku z internetu na urządzenie. Na przykład, znalazłeś na oficjalnej stronie potrzebny program i pobrałeś jego instalator. Plik jest już zapisany na komputerze, ale sam program może jeszcze nie być gotowy do pracy.
Instalacja zaczyna się, gdy uruchamiasz pobrany plik i pozwalasz systemowi na zainstalowanie programu. Po zakończeniu tego procesu zazwyczaj pojawia się on na liście zainstalowanego oprogramowania i można go używać.
Na smartfonach różnica między tymi etapami jest prawie niewidoczna. Sklepy z aplikacjami, takie jak Google Play i App Store, automatycznie wykonują obie operacje: najpierw pobierają potrzebne pliki, a następnie instalują aplikację. Użytkownik widzi tylko jeden przycisk, chociaż system kolejno wykonuje kilka działań.
Czy wszystkie programy trzeba instalować
Nie każdy program wymaga tradycyjnej instalacji. Istnieje tak zwane portabilne oprogramowanie, które można uruchamiać bez instalacji. Zazwyczaj wystarczy pobrać archiwum, rozpakować je i otworzyć odpowiedni plik. Taki program można przechowywać na pendrive i używać na różnych komputerach.
Nie trzeba instalować także większości aplikacji internetowych. Edytory online, usługi pocztowe, chmury i inne narzędzia działają w przeglądarce. Ich interfejs może prawie nie różnić się od zwykłego programu, jednak znaczna część danych przetwarzana jest na zdalnych serwerach.
Samego rozpakowania archiwum również nie zawsze można nazwać instalacją. Jeśli wewnątrz znajduje się plik instalacyjny, należy go uruchomić. Jeśli jednak program jest portabilny, po rozpakowaniu jest już gotowy do pracy.
Automatyczna i wybiórcza instalacja
Podczas automatycznej instalacji system używa standardowych ustawień, samodzielnie określa foldery i instaluje przewidziane przez twórców komponenty. W ten sposób zazwyczaj dodawane są aplikacje mobilne oraz większość prostych programów komputerowych.
Wybiórcza instalacja daje użytkownikowi większą kontrolę. Można określić miejsce przechowywania plików, wybrać potrzebne komponenty lub zrezygnować z dodatkowych propozycji. Taka opcja jest wygodna dla doświadczonych użytkowników, ale wymaga zrozumienia proponowanych parametrów.
W dużych firmach i instytucjach edukacyjnych stosuje się również zcentralizowaną instalację. Administrator systemu może zdalnie zainstalować lub zaktualizować potrzebne oprogramowanie na dziesiątkach lub setkach komputerów.
Aktualizacje, ponowna instalacja i deinstalacja
Po instalacji program często wymaga aktualizacji. Dzięki nim twórcy dodają nowe funkcje, poprawiają błędy i eliminują luki. Nowoczesne oprogramowanie często automatycznie pobiera i instaluje takie aktualizacje.
Jeśli program zaczął działać nieprawidłowo, czasami ponownie go instalują: usuwają, a następnie instalują na nowo. Może to pomóc w wymianie uszkodzonych plików i przywróceniu standardowych ustawień. Jednak ponowna instalacja nie rozwiązuje wszystkich problemów, ponieważ niektóre dane mogą pozostawać na urządzeniu nawet po usunięciu programu.
Odwrotny do instalacji proces nazywa się deinstalacją. To poprawne usunięcie programu wraz z powiązanymi komponentami i wpisami systemowymi. Dlatego nie warto po prostu usuwać folderu z plikami programowymi: po tym w systemie mogą pozostać niepotrzebne skróty, ustawienia i inne dane. Lepiej skorzystać z funkcji usuwania w ustawieniach urządzenia lub przewidzianego przez twórców deinstalatora.
Dlaczego ważne jest pobieranie instalatorów z zaufanych źródeł
Instalator może uzyskać pozwolenie na kopiowanie plików i zmienianie ustawień systemowych. Dlatego pod postacią użytecznego programu czasami rozprzestrzeniane są wirusy, programy szpiegowskie i inne złośliwe oprogramowanie.
Najbezpieczniej jest pobierać programy z oficjalnych stron twórców, sklepów z aplikacjami i sprawdzonych repozytoriów. Przed instalacją warto zwrócić uwagę na nazwę pliku, jego pochodzenie i listę uprawnień. Jeśli zwykły kalkulator prosi o dostęp do kontaktów, kamery, mikrofonu i lokalizacji, to przynajmniej powinno to wzbudzić niepokój.
Nie należy ignorować również ostrzeżeń systemu operacyjnego. Nie oznacza to koniecznie, że plik jest złośliwy, ale może świadczyć o tym, że system nie był w stanie zweryfikować jego pochodzenia lub wydawcy.
Czy można instalować drzwi lub sprzęt
Angielskie install odnosi się nie tylko do programów komputerowych. Może również oznaczać instalację sprzętu, techniki, oświetlenia lub różnych konstrukcji. Pod wpływem angielskiego słowa „instalować” czasami używa się również w polskim języku: na przykład mówi się o instalacji systemu drzwiowego, klimatyzatora czy paneli słonecznych.
Takie sformułowanie jest zrozumiałe, szczególnie w profesjonalnym i technicznym środowisku. Jednak w większości tekstów codziennych naturalniej powiedzieć „zainstalować klimatyzator”, „zamontować system drzwiowy” lub „zainstalować sprzęt”. Czasownik „instalować” w polskim języku przede wszystkim kojarzy się z oprogramowaniem.
Jednocześnie instalacja to rodzaj nowoczesnej sztuki — przestrzenna kompozycja stworzona z przedmiotów, obrazów, światła, dźwięku i innych elementów. To osobne znaczenie słowa, niezwiązane z instalowaniem programów komputerowych.
Tak więc, zainstalowanie programu to nie tylko pobranie jego pliku, ale prawidłowe umiejscowienie potrzebnych komponentów, zastosowanie ustawień i przygotowanie oprogramowania do współpracy z systemem operacyjnym. Na nowoczesnych smartfonach i w sklepach z aplikacjami większa część tego procesu jest ukryta przed użytkownikiem. Jednak za zwykłym przyciskiem „Zainstaluj” stoi cała sekwencja działań, dzięki której nowy program staje się pełnoprawną częścią urządzenia.
